Dojrzałość szkolna

O dojrzałości szkolnej słów kilka - przedstawienie problemu dojrzałości szkolnej dziecka.

Dojrzałość szkolna to gotowość dziecka do rozpoczęcia nauki, przyjęcia nowych obowiązków i wejścia w nowe środowisko. Powszechnie sądzi się, że na osiągnięcie dojrzałości ma wpływ głównie rozwój intelektualny dziecka i od niego zależy gotowość do nauki czytania i pisania. Tymczasem bardzo ważny jest właściwy poziom rozwoju społecznego i emocjonalnego dziecka. Jest to warunkiem podejmowania przez dziecko aktywności poznawczej. Na sukces szkolny dziecka wpływają w bardzo dużym stopniu: umiejętność współdziałania w zespole, wytrwałość w pracy, koncentracja uwagi, pilność i wiele innych umiejętności.

Obok rozwoju intelektualnego, społecznego i emocjonalnego dzieci muszą osiągnąć odpowiedni poziom rozwoju biologicznego, na który składają się: stan zdrowia, rozwój sił fizycznych, sprawność motoryczna, dobra koordynacja ruchów, odporność na zmęczenie.

Dziecko dojrzałe pod względem fizycznym, gotowe do podjęcia nauki w szkole: sprawnie biega, skacze, pełza, chodzi na czworakach, pokonuje przeszkody, odbywa bez wysiłku dłuższe marsze, rzuca i chwyta piłkę, samodzielnie wykonuje wszystkie czynności samoobsługowe. Dojrzałość umysłowa u dziecka to taki poziom funkcji poznawczych, który umożliwia osiąganie dobrych wyników w nauce szkolnej, a zatem dziecko gotowe do podjęcia obowiązku szkolnego dysponuje wieloma umiejętnościami; są to m.in.:

- umiejętność spostrzegania i różnicowania spostrzeżeń,

- dostatecznie wykształcony poziom wyobraźni i umiejętność oddzielania fikcji od rzeczywistości,

- odpowiednio rozwinięta uwaga umożliwiająca dziecku skoncentrowanie się na pracy, również na zadaniu, które w danej chwili niezbyt je interesuje,

- zdolność rozumienia określonych treści i ich zapamiętywania,

- prawidłowy rozwój mowy (artykulacja, gramatyka) umożliwiający porozumiewanie się nie tylko z rodzicami

- rozwinięty słuch fonematyczny (wyodrębnianie i różnicowanie głosek), umiejętność dokonywania analizy i syntezy słuchowej wyrazów,

- odpowiednio rozwinięta percepcja wzrokowa i koordynacja wzrokowo-ruchowa,

- umiejętność słuchania innych, rozumienie poleceń i wykonywanie ich

- zdolność myślenia przyczynowo-skutkowego i wnioskowania.

Prawidłowe funkcjonowanie dziecka w roli ucznia i kolegi w środowisku szkolnym to dojrzałość emocjonalna i społeczna, którą charakteryzują:

- podejmowanie obowiązków szkolnych, podporządkowanie się dyscyplinie,

- wykonywanie poleceń skierowanych do całej grupy dotyczących pracy indywidualnej uczniów,

- właściwa wrażliwość na ocenę,

- motywacja do wykonywania zadań,

- współpraca i współdziałanie z rówieśnikami,

- cierpliwość i wytrwałość w pokonywaniu trudności i niepowodzeń,

- umiejętność kończenia rozpoczętej pracy (doprowadzanie zadania do końca),

- obowiązkowość i systematyczność,

- liczenie się z potrzebami innych osób,

- zdolność do kontrolowanego wyrażania emocji,

- zdolność do rozstania się z opiekunami na czas pobytu w szkole.

Nowa sytuacja stanowi duże obciążenie dla układu nerwowego dziecka. Zdarza się, że dziecko odczuwa lęk i niepokój, ma zachwiane poczucie bezpieczeństwa. Rodzice w sposób nieświadomy mogą wywoływać u dziecka takie stany, gdy straszą szkołą, ograniczają zabawę, okazują lęk, który udziela się dzieciom, mają zbyt ambicjonalny stosunek do oceny szkolnej.

Trudności w osiąganiu gotowości szkolnej i niektóre ich przyczyny.

• Nauczyciel proponuje rodzicom wykonanie zadania: Napisz swoje imię, nazwisko i adres ręką, którą nie piszesz na co dzień. Nauczyciel oceni twoją pracę!

• Rozmowa z rodzicami o tym, jak się czuli podczas wykonywania zadania i po jego zakończeniu (w sytuacji oceny).

• Uświadomienie rodzicom zróżnicowanych możliwości i umiejętności każdego człowieka oraz wpływu stresu i strachu przed oceną na wykonanie zadania.

• Omówienie przyczyn trudności w osiąganiu gotowości szkolnej.

Trzy kategorie przyczyn tych trudności:

- związane z osobą dziecka - fizyczny i psychiczny stan zdrowia, od którego zależy fizyczna i emocjonalna odporność dziecka na wysiłek,

 - związane ze środowiskiem przedszkola czy szkoły - niedostosowanie środowiska przedszkolnego i szkolnego do potrzeb dzieci: nieodpowiednie wyposażenie, nieprzyjazny klimat, zła organizacja pracy, brak zaangażowania nauczyciela, stawianie dziecku zbyt trudnych zadań, brak pozytywnych komunikatów, sztywna i formalna dyscyplina,

- związane ze środowiskiem rodzinnym dziecka - nadmierne, niedostosowane do możliwości dziecka oczekiwania rodziców, ich nadopiekuńcza postawa, konflikty między rodzicami, brak konsekwencji, ale również bezrobocie czy uzależnienia rodziców.

Brak gotowości szkolnej może być przyczyną tego, że dziecko staje się bierne i nie podejmuje zadań związanych z uczeniem się lub w niekorzystny dla siebie sposób kompensuje trudności - osiąga wyniki poniżej swoich możliwości, zachowuje się agresywnie.

Ocena gotowości szkolnej służy wspieraniu rozwoju dziecka. Zgodnie z nią są projektowane oddziaływania uwzględniające indywidualne potrzeby edukacyjne i społeczne dziecka. Działania te umożliwiają wyrównywanie szans edukacyjnych i społecznych, zapobiegają niepowodzeniom zarówno szkolnym, jak i życiowym dzieci.

Ważna jest wnikliwa obserwacja dzieci w codziennych i znanych im sytuacjach, przy wykonywaniu przez nie zwykłych czynności, podczas zabawy. Trzeba pamiętać, że celem zabawy jest udzielenie pomocy dziecku potrzebującemu wsparcia oraz rozwijanie zdolności i zainteresowań na miarę każdego ucznia.

Wraz z przekroczeniem progu szkolnego zostaje znacznie ograniczony czas zabawy, dziecko wchodzi w świat pracy i obowiązków. Od odpowiedniego wsparcia w trudnościach, dostrzeżenia i nagradzania wszystkich starań dziecka przez dom rodzinny zależy dobry start na początku nowego etapu życia dziecka. Dobra organizacja dnia dziecka oznacza czas na wypoczynek, naukę i zabawę.

Przed rodzicami stoi bardzo ważne zadanie: kształtowanie poczucia obowiązku, systematyczności, punktualności. To pierwszy krok do sukcesu szkolnego dziecka i satysfakcji rodziców. Codzienne, przynajmniej kilkuminutowe rozmowy z dzieckiem o szkole, powtarzanie w formie zabaw zdobytej w szkole wiedzy i umiejętności, rozbudzanie zainteresowań otaczającym światem ułatwią przyswajanie nowych wiadomości i utrwalą już zdobyte. Ważne, żeby nie tylko słyszeć własne dziecko, ale także je słuchać i wspólnie rozwiązywać problemy. My, rodzice, postrzegamy nasze dzieci inaczej, przez pryzmat rodzicielskiej miłości - to główna przyczyna subiektywnej oceny. Pamiętajmy jednak, że wychowujemy nasze dzieci dla innych, bo wcześniej czy później wyjdą spod naszych skrzydeł i możemy im darować tylko wiedzę i umiejętności, wartości i normy społeczne, które pozwolą im z dumą i radością iść przez całe dorosłe życie.

Uwagi i sugestie nauczycieli nie mają na celu krytyki działań i postępowania rodziców. Trzeba je traktować jak dobre rady służące temu, żeby dziecko w swojej szkolnej pracy wykorzystało w pełni swoje możliwości.

Rodzice są najlepszymi partnerami do współpracy z nauczycielem, ponieważ obu stronom zawsze przyświeca jeden, wspólny cel: DOBRO DZIECKA.?